Basınçlı Hava ve Özellikleri – Bölüm 1

Basınçlı hava; insanların, fiziksel gücü arttırmak için kullandığı bilinen en eski teknik uygulamalardan birisidir. Hava aracılığıyla enerjinin aktarılabileceğinin fark edilmesi çok eskilere dayanmaktadır. Küçük endüstriyel işlemlerde ve el sanatlarında basınçlı havanın kullanılması MÖ. 3. yüzyıl öncesinden başlamaktadır. Bu dönemlerde insanlar maden eritme işlemlerinde istenilen sıcaklığa ulaşmak için basınçlı havayı kullanmışlardır. Aynı güçte alternatif bir uygulamanın bulunmadığı bu dönemlerde, ilk mekanik kompresörler olarak değerlendirilebilecek olan hayvan derilerinden yapılmış ve elle çalıştırılan körükleri hayata geçirmişlerdir. Bu gelişmeleri takiben, basınçlı hava konusunda yazılı ilk metinler MÖ. 200 yıllarında Bizantionlu Filyon tarafından sunulmuştur. Basınçlı havanın sistematik olarak güç uygulamalarında kullanılmaya başlaması 19. yüzyılın ortalarına dayanır. Bu dönemlerde özellikle basınçlı hava ile çalışan el aletleri, lokomotif ve benzeri güç sistemleri pnömatiğin gelişmesini ve yaygınlaşmasını sağlamıştır. Günümüzde hemen hemen tüm endüstriyel uygulamalarda, modern kontrol sistemleriyle entegre olarak, çok fazla kuvvet gerektirmeyen taşıma, döndürme, indirme-kaldırma gibi işlemlerin yerine getirilmesi için basınçlı hava sistemleri kullanılmaktadır.

Atmosferik hava, çok sayıda gaz ve su buharının karışımından oluşur. Hacimsel olarak kuru havanın yaklaşık olarak %78.08 azot, %20.95 argon, %0.03 karbondioksit, %0.0018 neon, %0.00052 helyum, %0.0005 hidrojen, %0.0002 metan, %0-0.0001 kükürt dioksit ve toplam %0.0002 kripton, ksenon, ozon gazlarından oluştuğu kabul edilir. Havanın temel özelikleri, sağladığı avantaj ve getirdiği kısıtlamalar şöyle sıralanabilir.

  • Atmosferik şartlarda sınırsız bir kaynak olarak çevremizde bulunur.
  • Basınçlı hava uzak mesafelere kolaylıkla iletilebilir.
  • Basınçlı hava sıkıştırılmış olarak depolanabilir ve gerektiğinde kullanılabilir.
  • Havanın karakteristik özellikleri bilinmektedir ve bu bilgi, güvenli kullanım şartlarının tespitinde önemli bir unsurdur. Havanın atmosfer basıncında bazı özelliklerini buradan öğrenebilirsiniz.
  • Hava yanıcı ve patlayıcı değildir. Bu konuda tedbirler almaya ihtiyaç duyulmaz.
  • Hava zehirli değildir. İletim hatları ve/veya devre elemanlarında oluşabilecek sızıntılar çevreyi kirletmez. Yalnızca basınçlı havanın yağlanmasının gerekli olduğu durumlarda, tahlyie havasının toplanarak yağdan arındırılmasına ihtiyaç duyulur.
  • Basınçlı hava sistem elemanlarının iç yapıları genellikle basittir. Bu nedenle genelikle ucuzdurlar.
  • Hava ile yüksek hızlarda çalışmak mümkündür.
  • Basınç ve hız ayarları kolaylıkla yapılabilir. (Basınçlı hava hız hesaplama için tıklayın)
  • Basınçlı hava sistem elemanları aşırı yük halinde durur ve yük kalktığında tekrar çalışarak güvenli bir çalışma şekli sağlar.
  • Basınçlı hava içinde toz ve nem barındırır. Bu toz ve nem, basınçlı hava sistem elemanlarının tıkanmasına veya paslanmasına sebep olabilir. Bu yüzden, havanın ön şartlandırılmasının yapılması gereklidir.
  • Sışıtırılabilirlik özeliklerine ve kuvvet sınırlamalarına dikkat edilmelidir.
  • Basınçlı havanın üretilmesi için gereken birim enerji maliyeti yüksektir.

Bilgiler için faydalanılan kaynaklar:
Basınçlı Hava Sistemlerinde Enerji Verimliliği El Kitabı – BUSİAD Yayınları – 2016
Yiğittaşlar Endüstriyel Filtrasyon ve Basınçlı Hava Sistemleri Seminer Kayıtları – 2018

TOP